Popędy dzieci
Fakt, o który nam tu chodzi, można by ująć w inny jeszcze sposób. Popędy i skłonności dziecka ulegają w miarę jego rozwoju procesowi coraz dalej posuwającego się uspołecznienia. W tym sensie można by mówić o "współczynniku uspołecznienia" potrzeb i skłonności ludzkich związanych z faktem rozwoju człowieka w ramach społeczeństwa. Otóż o potrzebie i o samych już procesach uczenia się dziecka można by powiedzieć, iż ich współczynnik uspołecznienia jest tym mniejszy, im młodsze jest dziecko. W toku rozważań poprzedniego rozdziału natknęliśmy się na pojęcie instynktu. Wspomnieliśmy, iż gdy idzie o pierwotne motywy ludzkiego postępowania, to dawniej doszukiwano się ich chętnie w instynktach. Jeżeli ktoś nie przeciwstawia instynktów popędom, lecz, przeciwnie, sądzi nawet, iż każdy instynkt zawiera w sobie popęd jako jeden ze swoich składników, to w owych popędach instynktownych można doszukiwać się punktów wyjścia pewnych form zachowania się ludzkiego, które czy to wprost mają charakter uczenia się, czy też to uczenie się przygotowują.